مجله مکاتب اجتهادی بر آن است تا با گشودن صفحه جدیدی از مطالعات درجه دو، پیرامون دانش های اصول و فقه، اندیشوران صاحب قلم و تأمل را به بازکاوری عرصه ای دعوت نماید که تحولات این دو علم وابسته به آنها بوده است. این قبیل مطالعات زمینه ساز فهم بایسته تر و تحلیل دقیق تر تطورات مسائل علمی در اصول و فقه مذاهب را به ارمغان خواهد آورد. امید است که با مشارکت تمامی نواندیشان، به این مقصود نائل گردد.

مقالات این نشریه بر شش حوزه اصلی تمرکز دارند:

1. هستی‌شناسی، چیستی و منطق تکوین مکاتب اجتهادی

1- بازتعریف مفهوم «مکتب» در تقابل با «مذهب» و «مدرسه»

2- تبیین مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده یک مکتب (مسائل، نظریه‌ها، روش، شخصیت‌های محوری و آثار شاخص)

3- نقش اصول فقه در هویت‌سازی و مرزبندی مکاتب؛ مانند مکتب اخباری در برابر اصولی

4- بازخوانی نقش شخصیت‌های مهم و تأثیرگذار در شکل‌گیری مکاتب فقهی و رشد و تکامل آنها؛ مانند بازخوانی نقش عیاشی و سفرهای کلینی و صدوق به خراسان در مکتب خراسان بزرگ

5- تبیین علل پیدایش، تداوم و افول نظریه‌های اصولی در بستر مکاتب مختلف

6- تحلیل پسینی تأثیر دانش‌های بیرونی (کلام، فلسفه، عرفان، منطق) بر ساختار فقه و اصول فقه در هر مکتب

7- بازخوانی جایگاه حقیقی اهل بیت علیهم‌السلام در نسبت با مدارس فقهی اهل سنت

2. تاریخ‌نگاری تطبیقی و بوم‌شناسی تاریخی مکاتب فقهی

1- سیر تحول مکاتب فقهی در سرزمین‌های کانونی (حجاز، عراق، خراسان بزرگ، اندلس، نجف، حله، جبل، اصفهان، کربلا و سامرا و...) و تبیین علل افول یا بروز جریان‌های موازی

2- بررسی علل انتقال مرکزیت علمی در مکاتب امامیه (از بغداد تا قم و نجف معاصر) و تأثیر این جابه‌جایی بر تغییر رویه‌های استنباطی

3- مطالعه تطبیقی مدرسه حدیثی بصره با مدرسه مدینه و مکه

4- واکاوی تفاوت‌های درونی مذهب مالکی در حجاز با شاخه اندلسی آن

3. روش‌شناسی، منابع و ادله در مکاتب گوناگون

1- تفاوت منطق فهم کلام شارع در مکاتب مختلف؛ مانند مکتب عراق (اهل رأی) با مکتب حجاز (اهل حدیث)

2- روش‌شناسی حل مسئله در مکاتب مختلف و مقایسه تطبیقی آن‌ها

3- نقد و بررسی توسعه و تضییق در حوزه استنباط بر اثر تحولات مکتبی

4- واکاوی تعامل مکاتب با منابع نقلی (حدیث)، عقل، قیاس، استحسان و دیگر ادله

5- معیارهای اعتبارسنجی روایات نبوی و صحابه در مکاتب اهل سنت

6- جایگاه عقل و مبانی حجیت در مکتب امامیه در ادوار مختلف (از قدما تا متأخرین)

7- مطالعه تطبیقی نقش زمان و مکان در اجتهاد از نگاه مکاتب مختلف

8- نسبت‌سنجی روش اجتهاد فردی با اجتهاد گروهی در مکاتب مختلف

4. جامعه‌شناسی تاریخی فقه و تأثیر بسترهای فرهنگی-سیاسی بر استنباط در مکاتب فقهی

1- تأثیر مراکز قدرت سیاسی بر رشد یا انحطاط مدارس فقهی (مانند مدرسه بغداد در دوران عباسی)

2- نقش عوامل اقتصادی و اجتماعی در تغییر موضوعات استنباطی و تکامل مکاتب در اعصار گذشته

3- چرایی ظهور یا افول مکاتب فقهی در بسترهای جغرافیایی خاص

5. مطالعات تطبیقی میان‌مذهبی و درون‌مذهبی

1- مقایسه تطبیقی مکتب نخستین قم با مکتب بغداد در ابعاد کلامی، حدیثی، رجالی و فقهی

2- بازکاوی نسبت مکاتب امامیه با نص‌گرایی و عقل‌گرایی در ادوار مختلف

6. جریان‌شناسی معاصر و افق‌های نوین اجتهاد

1- رویکردهای نوپدید همچون فقه مقارن، مقاصدگرایی، مطالعات میان‌رشته‌ای و تأثیر آن بر ساختار مکاتب جدید

2- نسبت‌سنجی فقه سنتی با روش‌های نوین اجتهاد سیستمی و گروهی

3- افق‌های پیشِ‌روی مکاتب فقهی در مواجهه با مسائل مستحدثه و فقه تمدنی

4- بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی معاصر در ظهور یا تحول مکاتب فقهی امروزین

5- بررسی چرایی رشد مطالعات میان‌رشته‌ای در مکاتب فقهی معاصر

6- واکاوی نقش مطالعات درجه دو در شناسایی تضییق‌ها و توسعه‌های استنباطی برآمده از تحولات مکتب

اهداف و چشم‌انداز نشریه
این دوفصلنامه در راستای اهداف زیر تلاش می‌کند:

1. کاوش و تبیین مبانی، روش‌ها و منابع مکاتب فقهی و اصولی در طول تاریخ اسلام.

2. تحلیل تطبیقی آرای فقهی و اصولی مکاتب مختلف پیرامون مسائل نوپیدا و چالش‌های معاصر جهان اسلام.

3. بازشناسی و احیای جریان‌های اصیل فکری و مکاتب کمترشناخته‌شده در حوزه فقه و اصول.

4. نقد و ارزیابی مبانی و دیدگاه‌های مطرح در مکاتب مختلف با رویکردی علمی و منصفانه.

5. کشف وجوه اشتراک و افتراق مکاتب فقهی در موضوعات کلیدی و تأثیر آن بر وحدت یا تکثر رویه‌های فقهی.

6. پاسخگویی به نیازهای نظری و عملی جامعه علمی و دینی در حوزه روش‌شناسی اجتهاد و استنباط احکام.

7. ترویج رویکرد پژوهشی روش‌مند مبتنی بر اصول علمی و اجتهاد مستدل در مطالعات فقهی و اصولی.

8. ایجاد زمینه برای نوآوری در روش‌های اجتهاد با بهره‌گیری از میراث گرانقدر مکاتب گذشته و نیازهای روز.

9. تقویت تعامل و گفت‌وگوی علمی میان اندیشمندان و پژوهشگران حوزوی و دانشگاهی پیرامون مکاتب مختلف فقهی و اصولی.

10. بسترسازی برای گفتمان‌سازی علمی پیرامون موضوعات راهبردی در حوزه فقه و اصول در سطح ملی و بین‌المللی.