نویسنده
پژوهشگر مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام
چکیده
حفظ نفس از جمله مفاهیم کلیدی و پرکاربرد در فقه اسلامی است که به رغم بدیهی بودن آن، نیازمند بررسی دقیق و عمیق در زمینه دامنه و گستره وجوب حفظ جان خود و دیگران می‌باشد. این نوشتار با رویکردی تحلیلی-اجتهادی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و نرم‌افزاری، تحلیل وجوب حفظ جان در شرایط مختلف با تأکید بر دیدگاه‌های فقهی آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی، پرداخته است. پرسش اصلی آن است که وجوب حفظ جان چه قلمروی دارد و تا چه حدی لازم است برای حفظ جان تلاش صورت گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اهمیت وجوب حفظ جان نزد شارع به اندازه‌ای که کمتر واجب و حرامی توان تزاحم با آن را دارد. تنها در مواردی که حفظ جان به قتل نفس محترم منجر شود، این واجب ساقط و حرام محسوب می‌شود. همچنین، در مقایسه وجوب حفظ جان خود و وجوب حفظ جان دیگران به ویژه در مورد نفس مؤمن و غیر مؤمن تفاوت وجود دارد و ایثار در برخی موارد جایز نیست. در پایان نیز احتمال ضامن بودن شخص مضطر یا دیگران در فرض‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. این بررسی‌ها به روشن شدن خط‌مشی‌های عملی در زمینه‌های مختلف فقهی نظیر جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، قصاص و... کمک می‌کند.
واژگان کلیدی
