صادرات جنین مصنوعی به کشورهای غیر اسلامی از منظر فریقین

یکی از روش‌های درمان ناباروری، اهداء و دریافت جنین است. با توجه به گسترش این شیوه، مسئله صادرات جنین‌های فریز‌شده‌ی متعلق به زوجین مسلمان به کشورهای غیرمسلمان یا اهدای آن به افراد غیرمسلمان مطرح شده است. هدف این پژوهش، بررسی جایگاه فقهی این موضوع از منظر فقهای شیعه و سنی (فریقین) است. روش تحقیق، تحلیل کتابخانه‌ای منابع فقهی و بررسی آرای فقها درباره‌ی حضانت و مسئله‌ی سلطه‌ی غیرمسلمان بر مسلمان می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فقهای فریقین، بر پایه‌ی معیارهای مشابه، اهدای جنین به غیرمسلمان یا انتقال آن به کشورهای غیرمسلمان را جایز نمی‌دانند و این حکم در امتداد قاعده‌ی فقهی ممنوعیت حضانت کودک مسلمان توسط غیرمسلمان قابل تبیین است. هرچند برخی از فقهای اهل‌سنت در مواردی که سرپرستی کودک بر عهده‌ی زن باشد، مسلمان بودن وی را شرط نمی‌دانند، اما در مجموع تفاوت قابل‌توجهی میان دیدگاه‌های فقه شیعه و سنی در این مسئله مشاهده نمی‌شود. نتایج این مطالعه می‌تواند به سیاست‌گذاری در حوزه‌ی درمان ناباروری و تدوین ضوابط فقهی مرتبط با انتقال و اهدای جنین کمک کند.

کتاب‌ها

-   قرآن کریم

1. ابن عابدين، محمد أمين، (1412ق)، رد المتار على الدر المختار، بیروت: دارالفکر.

2. ابن فارس، (1399ق)، معجم مقاييس اللغة، بی‌جا: دار الفكر.

3. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414ق)، لسان العرب، تحقیق: احمد فارس صاحب الجوائب، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر.

4. ابن‌عربي، ابوبکر محمد بن عبدالله، (1408ق)، احکام القرآن، بيروت: دار الفکر.

5. ازهری، صالح عبدالسمیع آبی، (بی‌تا)، جواهرالاکلیل، بیروت: دارالمعرفة.

6. اصفهانی، ابومسلم، ( ۲۰۰۹م)، موسوعة تفاسیر المعتزلة، تهران: دارالکتب‌ العلمیه‌.

7. امامی، سید حسن، (۱۳۷۶ش)، حقوق مدنی، تهران: انتشارات اسلامیه.

8. انصاری، شیخ مرتضی، (بی‌تا)، كتاب المكاسب، قم: تراث الشيخ الأعظم.

9. بجنوردی، حسن، (1377ش)، القواعد الفقهية، قم: نشر الهادی.

10. بخارى، محمد بن اسماعیل، (بی‌تا)، صحيح البخارى، استانبول: المکتبة الاسلامية للنشر و التوزیع ترکیه.

11. جزيری، عبد الرحمن (1424ق)، الفقه على المذاهب الأربعة، بيروت: دار الكتب العلمية.

12. جزیری، عبدالرحمان، (1404ق)، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، استانبول: بی‌نا.

13. جوهری، أبو نصر، (1407ق)، الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربية، بیروت: دار العلم للملايين.

14. حرّ عاملی، محمد بن حسن، (۱۴۰۳ق)، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت: عبدالرحیم ربانی شیرازی.

15. حسينى المراغى، سید میرعبدالفتاح، (1417ق)، العناوين الفقهية، قم: مؤسسة النشر الإسلامى التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة.

16. ‌حلّی، جعفربن‌حسن، (1385ش)، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: بنیاد معارف اسلامی.

17. خطیب شربینی، محمد بن احمد، (بی‌تا)، مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج مع تعلیقات جوبلی‌ بن ابراهیم شافعی، بیروت: دارالفکر.

18. خمینی‌، روح الله، (۱۴۳۴ق)، کتاب البیع، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی.

19. الدارقطني، علي بن عمر، (1417ق)، سنن الدار قطني، بيروت: دار الکتب العلمية.

20. دسوقی، محمد بن احمد، (بی‌تا)، حاشیة الدسوقی علی الشرح الکبیر، بیروت: داراحیاء الکتب العربیة.

21. دهخدا، علی اکبر، (1373ش)، لغت نامه دهخدا، تهران: انتشارات روزنه.

22. راغب اصفهانی، حسین، (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن، دمشق: دارالقلم.

23. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (۱۳۸۷ش)، تفسیر قرآن مهر، قم: پژوهشهای تفسير و علوم قرآن.

24. سبزواری، عبدالاعلی، (۱۴۱۴ق)، مواهب الرحمن في تفسير القرآن (سبزواری)، قم: مکتب سماحة آیة الله العظمی السید السبزواری.

25. طباطبائی یزدی، سيد محمدکاظم، (1378ق)، حاشية المکاسب، تهران: دارالمعارف الاسلاميه.

26. طباطبائی، سید‌محمدحسین، (1390ش)، المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

27. طبرسی، فضل بن الحسن، (1367ش)، مجمع البیان، بیروت: دارالمعرفه.

28. طوسی، ابو جعفر، محمد بن حسن، (1407ق)، تهذيب الأحكام، تهران: دارالكتب الإسلامية، چهارم.

29. طوسی، محمد بن حسن، (۱۳۸۷ش)، المبسوط في فقه الإمامیة، تهران: مکتبة المرتضوية.

30. طیب، عبدالحسین، (1369ش)، أطیب البیان في تفسیر القرآن، تهران: اسلام.

31. عاملی، زین‌الدین بن علی، (1413ق)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم: مؤسسة المعارف الاسلامية.

32. عميد زنجانى، عباسعلى، (1377ش)، اطلاع رسانی دیدگاه‌های فقهی(2)، پیوند اعضا، سری ج، قم: مرکز تحقیقات قوه قضاییه.

33. غزالى، محمد، (بی‌تا)، المستصفى من علم الاصول، بیروت: شرکة دار الأرقم بن أبي الأرقم.

34. فاضل لنکرانی، محمدجواد، (۱۳۸۳ش)، القواعدالفقهیه، قم: مرکز فقهی أئمه أطهار(ع).

35. فاضل لنکرانی، محمد، (1421ق)، تفصیل الشریعة في شرح تحریر الوسیلة، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع).

36. قرائتی، محسن، (۱۳۸۸ش)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.

37. قمی، علی بن ابراهیم ، (1363ش)، تفسیر القمی، قم: دار الکتاب.

38. کاتوزیان، ناصر، (۱۳۸۵ش)، حقوق مدنی خانواده، تهران: شرکت سهامی انتشار.

39. کاشف الغطاء، عباس بن حسن، (بی‌تا)، الفوائد الجعفریه، قم: مؤسسه کاشف الغطاءالعامه.

40. مجلسی، محمدباقر، (1385ش)، بحارالانوار، تهران: دار الکتب الاسلامية.

41. مرکز فرهنگ و معارف علوم قرآن، رضوى و قدمى، (1383ش)، دائرة المعارف قرآن کریم، قم: بوستان کتاب.

42. مکارم شیرازی، ناصر، (۱۳۷۴ش)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.

43. نجفی، محمدحسن‌، (1362ش)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار إحياء التراث العربي.

44. نمازی شاهرودی، علی، (1409ق)، مستدرک سفينة البحار، مشهد مقدس: مؤسسة البعثة قسم الدراسات الإسلامية.

45. نوری، ميرزا حسين، (1408ق)، مستدرك الوسائل ومستنبط المسائل، بيروت: مؤسسه آل البيت.

مقالات

1. پدیدار، مریم و محمدمهدی کریمی نیا و مجتبی انصاری مقدم، (1401ش)، «راه های رسیدن به عزّت اجتماعی از دیدگاه قرآن کریم»، پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 5 (35)، 152ـ139.

2. شعبانی، مریم، (1401ش)، «فن آوری‌های نوین باروری‌زیستی و حقوقی کودک‌درآمدی بر آینده کودک در ایران»، فصلنامه تمدن حقوقی، 5 (10)، 314 ـ 283.

3. شائق، پگاه و فاطمه رحمتی قزلجه و فرزانه بنی اسدی و میثم جنگ خواه و حسن رجبی مهام و محمد رضا قلمبران و روح الله فتحی، (1403ش)، «آسیب‌‌های انجماد بر رشد تخمک و جنین حاصل»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه شهید صدوقی یزد، 5 (32)، 7803 ـ 7785.

4. زنگنه شهرکی، جعفر، (1391ش)، «قاعده «نفى سبيل» در آراى فقهى و مواضع سياسى صاحب عروه»، نشریه فقه دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 19 (73)، 194ـ 148.

پایگاه‌های اینترنتی

1.‌ پایگاه اطلاع رسانی بیتوته، (جستجو برای: اهدای جنین برای نازایی)،

 https: //www.beytoote.com/wedlock/bardari/embryo1-donation

(10 آذر 1404ش)

2.‌ پایگاه اطلاع رسانی ایران باروری، (جستجو برای: فریز و مزایای آن در درمان ناباروری)،

https: //iranfertility.com/mag/fa/frozen-embryo?utm-source=chatgpt.com

(10 آذر 1404ش)