گونه‌‌شناسی تاریخی محبّت‌ورزی اهل‌تسنن به امام حسین(ع)

با توجه به رفتار جریان وهابیت ـ که از بدنه اصلی اهل‌سنت جدا شده است ـ در ایجاد تفرقه میان ملل اسلامی و ترویج برخی رفتارها در جهت دور کردن مردم از تکریم شخصیت‌ها و قبور امامان شیعه(ع)، ممکن است چنین تصور شود که جریان اهل تسنن نسبت به ساحت اهل‌بیت(ع)، به‌ویژه امام حسین(ع) ـ که نماد مقاومت در برابر ظلم از جمله ستم امویان به شمار می‌آید ـ هیچ‌گونه احترامی قائل نیست یا حتی به ایشان بی‌احترامی روا داشته است. برای بررسی این مسئله، با محوریت اندیشه و رفتار اهل‌سنت نسبت به امام حسین(ع)، این پژوهش با ارزیابی پیشینه و استخراج داده‌های تاریخی به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اهل‌سنت در مناطق گوناگون و دوره‌های مختلف تاریخی، فارغ از اقدامات یا دیدگاه‌های افراطی، بر پایه عواملی همچون سیره نبوی(ص) در تکریم خاندان خویش، شرافت نسبی و جایگاه والای سیدالشهدا(ع)، و نیز نکوهش جنایات یزید و مسئله مبارزه با ظلم، گونه‌های مختلفی از ارادت خود را نسبت به امام حسین(ع) ابراز کرده‌اند. این ابراز ارادت در قالب‌هایی مانند مرثیه‌سرایی، عزاداری و زیارت جلوه یافته است و می‌توان آن را نشانه‌ای از تکریم امام حسین(ع) و تلاشی در جهت تقویت همبستگی و انسجام اجتماعی در جامعه اسلامی دانست.

کتاب‌ها

ـ قرآن کریم.

1.    ابن ابی‌شیبه، عبدالله‌بن محمد، (1409ق)، المصنف في الأحاديث و الآثار، بيروت: دارالفکر.

2.   ابن ابي‌الحديد، عبدالحميدبن هبةالله، (1404ق)، شرح نهج البلاغة، قم: مکتبة آية الله العظمي المرعشي النجفي‏.

3.   ابن اثير، عزالدين علي‌بن محمد، (1385ق)، الكامل في التاريخ، بيروت: دارصادر.

4.   ابن بابویه قمی، محمدبن علی، (1385ش)، علل الشرایع، قم: داوري.

5.   ابن بطوطه، محمدبن عبدالله، (1407ق)، رحله: تحفة النّظارفى غرائب الامصار و عجائب الاسفار، ریاض: اكاديميه المملكه المغربيه‏.

6.   ابن تغري بردي، یوسف، (1392ق)، النجوم الزاهرة في ملوك مصر و القاهرة، قاهره: وزارة الثقافة و الارشاد القومي.

7.   ابن جوزي، عبدالرحمن‌بن علي، (1412ق)، المنتظم في تاريخ الأمم و الملوك، بيروت: دارالكتب العلمية.

8.   ابن حنبل، احمد، (بي‌تا)، المسند، بيروت: دارصادر.

9.   ابن حيون مغربي، نعمان‌بن محمد، (1409ق)، شرح الأخبار في فضائل الأئمة الأطهار(ع)، قم: جامعه مدرسين حوزه علمية قم.

10. ابن خلدون، عبدالرحمن‌بن محمد، (1408ق)، ديوان المبتدأ و الخبر في تاريخ العرب و البربر، بيروت: دارالفكر، دوم.

11.  ابن شعبه حرّاني، حسن‌بن علي، (1400ق)، تحف العقول عن آل الرسول(ص)، قم: جامعه مدرسين حوزه علميه قم.

12. ابن شهرآشوب، محمدبن علي، (1379ق)، مناقب آل ابي‌طالب، قم: علامه.

13. ابن عدیم، عمربن احمد عقیلی، (بی‌‌تا)، بغية الطلب في تاريخ حلب، بیروت: دارالفکر.

14. ابن عساکر، علي‌بن حسن‌بن هبةالله، (1417ق)، تاريخ مدينة دمشق، بيروت: دارالفکر.

15. ابن عماد حنبلي، عبدالحي، (بی‌تا)، شذرات الذهب في أخبار من ذهب، بيروت: داراحياء التراث العربي.

16. ابن کثير، اسماعيل‌بن عمر، (1407ق)، البداية و النهاية، بيروت: دارالفكر.

17. ابن ماجه قزوینی، محمدبن یزید، (بی‌‌تا)، السنن الکبری، بیروت: دارالفكر.

18. ابن مازه، شمس‌الدین محمدبن عمر، (1392ش)، لطائف الاذکار للحضار والسفار فی المناسک والآداب، تهران: علم.

19. ابن هشام، محمدبن عبدالملک، (بی‌‌تا)، السيرة النبوية، بيروت: دارالمعرفة.

20. ابوالفرج اصفهاني، علي‌بن حسين، (بی‌تا)، مقاتل الطالبيين، بيروت: دارالمعرفة.

21. ابوریحان بیرونی، محمدبن احمد، (1380ش)، الآثار الباقية عن القرون الخالية، تهران: مرکز پژوهش میراث.

22. ابویعلی موصلی، احمدبن علی، (1408ق)، مسند، بيروت: دارالمأمون للتراث.

23. اربلي، علي‌بن عيسي‏، (1381ق)، كشف الغمة في معرفة الأئمة، تبريز: بني‌هاشم.

24. آلوسی، سیدمحمود افندی، (1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه.

25. بخاری، اسماعیل‌بن ابراهیم، (بی‌‌تا)، التاریخ الکبیر، دياربكر: المكتبة الإسلامية.

26. بلاذري، أحمدبن يحيي‌بن جابر، (1417ق)، انساب الأشراف، بيروت: دارالفكر.

27. پیشوایی، مهدی، (1394ش)، مقتل جامع سیدالشهدا(ع)، قم: مؤسسه امام خمینی، چهاردهم.

28. تفتازانی، سعدالدین، (1407ق)، شرح العقائد النسفية، قاهره: مكتبة الكليات الأزهرية.

29. ـــــــ، ــــــــ، (1409ق)، شرح المقاصد فی علم الکلام، قم: شريف الرضي.

30. تقی‌زاده داوری، محمود، (1384ش)، سنت عزاداری و منقبت‌خوانی در تاریخ شیعه امامیه، قم: شیعه شناسی.

31. تنوخی، محسن‌بن علی، (1391ق)، نشوار المحاضرة و أخبار المذاكرة، بی‌‌جا: بی‌‌نا.

32. جاحظ، عمروبن بحر، (2002م)، البیان و التبیین، بیروت: مكتبة الهلال.

33. خطيب بغدادي‏، احمدبن علي، (1417ق)، تاريخ بغداد، بيروت: دارالكتب العلمية.

34. ذهبی، محمدبن أحمد، (1413ق)، تاريخ الاسلام و وفيات المشاهير و الأعلام، بيروت: دارالكتاب العربى، دوم.

35. سیوطی، جلال‌الدین، (بی‌تا)، تاریخ الخلفاء، بیروت: مطابع معتوق اخوان.

36. شبراوی، جمال‌الدين، (1421ق)، الإتحاف بحب الأشراف، قم: دارالکتب الاسلامی.

37. شیبی، کامل مصطفی، (1374ش)، تشیع و تصوف، ترجمه: علی رضا ذکاوتی قراگزلو، تهران: امیرکبیر.

38. طبری، محمدبن جریر، (1387ق)، تاريخ الأمم و الملوك، بيروت: دارالتراث، دوم.

39. طبری آملی، عمادالدين حسن‌بن علي، (1376ش)، تحفة الأبرار في مناقب الأئمة الأطهار(ع)، تهران: ميراث مكتوب‏.

40.  طوسی، محمدبن حسن، (1414ق)، الامالي، قم: دارالثقافة.

41. عطار نیشابوری، فرید الدین، (1379ش)، تذکرة الاولیاء، تهران: بهزاد.

42. غزالی، ابوحامد، (بی‌تا)، احیاء علوم دین، بیروت: دارالکتاب العربی.

43.  قزوينی رازی، عبدالجليل، (1358ق)، النقض معروف به بعض مثالب النواصب في نقض بعض فضائح الروافض، تهران: انجمن آثار ملی.

44. قُندوزی، سلیمان‌بن‌ابراهیم، (1416ق)، ینابیع المودّه لذوی القربی، قم: دارالاسوه.

45. کلينی، محمدبن يعقوب، (1404ق)، الکافي، تهران: دارالكتب الإسلامية، چهارم.

46. مزّی، جمال‌الدین یوسف، (1406ق)، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، بیروت: مؤسسه الرساله، چهارم.

47.  مسعودی، علی‌بن‌ حسين، (1409ق)، مروج الذهب ومعادن الجوهر، قم: دارالهجرة، دوم.

48. مفید، محمدبن محمدبن نعمان، (1413ق الف)، الامالي، قم: کنگرة شيخ مفيد.

49. ـــ، ــــــــــــــــــ، (1413ق ب)، الإرشاد في معرفة حجج الله علی العباد، قم: کنگرة شيخ مفيد.

50. مقدسی، محمدبن أحمد، (1411ق)، أحسن التقاسيم فى معرفة الأقاليم، قاهرة: مكتبة مدبولى، سوم.

51. مقری، احمدبن محمد، (1419ق)، نفح الطیب من غصن الاندلس الرطیب و ذکر وزیرها لسان الدین الخطیب، بیروت: دارالفکر.

52. مولوی بلخی، جلال‌الدین محمد، (1382ش)، مثنوی معنوی، تهران: روزنه، سوم.

53. ناشناس، (1366ش)، تاریخ سیستان، تهران: خاور، دوم.

54. نجاشی، احمدبن علی، (1416ق)، فهرست اسماء مصنفي الشيعة المشتهر بالرجال، قم: جامعة مدرسين حوزة علمية قم، پنجم.

55.  واعظ کاشفی، حسین، (1390ش)، روضة الشهداء، تهران: معین.

56. يعقوبی، احمد بن ابي‌واضح، (بی‌تا)، التاريخ، بيروت: دارصادر.

مقالات

1. پاک آیین، محسن، (1375ش)، «محبّت اهل‌بیت: حلقه اتصال مسلمانان ایران و مصر»، مشکو‌ة، (52)، 25ـ13.

2. حبیبی‌تبار، حسین و محمدمحسن مروج طبسی، (1391ش)، «توسل و زیارت در منابع اهل‌سنت و نقد دیدگاه وهایبت با تأکید بر زیارت امام رضا»، پژوهش‌های اعتقادی- کلامی، (5)، 154ـ128.

3.   شیخ احمدی، سید اسعد، (1375ش)، «محبّت به اهل رسول(ص) و شاعران پارسی‌گوی کرد عراق»، مشکوة، (50)، 175ـ165.

4.   ناصری، عبدالمجید، (1383ش)، «عزاداری امام حسین7 در میان اهل سنت»، معرفت، (77).