نویسنده
چکیده
اعتبارسنجی احادیث ـ بهعنوان دوّمین منبع استنباط احکام شرعی ـ همواره محلّ بحث و اجتهاد بوده است. رویکرد رایج که معیار اعتبار را صرفاً در وثاقت راوی میداند، در تقابل با روش متقدّمان قرار دارد که بر مجموعهای از قرائن اطمینانآور برای اثبات صدور روایت تکیه داشتند. حدیث «معایش العباد» در کتاب «تحفالعقول» اثر حسن بن علی بن شعبه حرّانی، بهدلیل مناقشات سندی (اضمار و ارسال) و محتوایی (ادعای اضطراب و ساختار مصنّفانه)، نمونهای شاخص برای آزمون این دو رویکرد است. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و با مراجعه به منابع اوّلیه حدیثی، رجالی و فقهی، به واکاوی سند و متن حدیث پرداخته است. یافتهها حاکی از آن است که مناقشات محتوایی با ارائه نمونههای مشابه از متون معتبر روایی بهطور کامل قابل ردّ است. مناقشۀ سندی نیز با استناد به اعتماد گستردة فقها و محدّثان امامیه به کتاب «تحفالعقول» و مؤلف آن، و همچنین شهادت خود مؤلّف بر نقل روایات از ثقات، خدشهناپذیر مینماید. اعتبار این حدیث نه بر مبنای وثاقت فردی راویان، که بر پایه «قرائن وثوقآور جمعی» که از جایگاه کتاب نزد متقدّمان نشأت میگیرد استوار است. این تحقیق نشان میدهد که رویکرد قرائنمحور متقدمان در اعتبارسنجی میتواند در تحلیل احادیث مورد مناقشه راهگشا باشد و اعتبار آنها را بهصورتی مستحکم اثبات نماید.
واژگان کلیدی
