نویسندگان
1
2
چکیده
بررّسی شبهات مختلف در فرآیند استنباط احکام شرعی، به دلیل تأثیر بر حکم شارع، از اهمیّت بالایی برخوردار است و یکی از این شبهات که کمتر به آن پرداخته شده شبهۀ صدقیه می باشد که در فرآیند استنباط حکم نیازمند تحلیل دقیق برای شناخت ماهیّت آن هستیم. این مقاله با روش تحلیلی ـ تطبیقی است که با شیوۀ کتابخانهای و اسنادی و با هدف تبیین ماهیّت و حکم شبهۀ صدقیه در علم اصول فقه انجام شده است. در این مقاله به بررّسی ماهیّت شبهه صدقیه، تفاوت آن با شبهات همخانواده (مفهومیه، حکمیه، مصداقیه و موضوعیه) و تبیین حکم آن در صورت استقرار میپردازد. اوّلین اشارۀ صریح به این شبهه در کلام شیخ انصاری در کتاب الطهاره دیده میشود. در شبهۀ صدقیه حقیقتا حیطة خاکستری و حاشیۀ مفاهیم و وجودات خارجی است که سبب به وجود آمدن شبهه شده است. سپس در این مقاله به منشأ شبهه صدقیه از دو منظر «ابهام در هستی» و «ابهام در فهم» خواهیم پرداخت. در صورت ابهام در هستی، شبهه صدقیه از جنس شبهه مصداقیه خواهد بود. اما اگر ابهام در فهم باشد، میتواند به شبهه مفهومیه یا مصداقیه بازگردد. سپس به بررسی تطبیقات این شبهه در مباحث اصولی نظیر اخذ به عام در شبهه مخصص منفصل، وجوب فحص، استصحاب، حجّیت قول فقیه در رفع آن و ... رسیدگی خواهیم کرد. در آخر، با توجّه به تحلیلهای ارائه شده، در برخی موارد شبهه صدقیه به شبهه مصداقیه و در برخی به مفهومیه ملحق میشود که این الحاق، نتایج متفاوتی در مباحث اصولی دارد.
واژگان کلیدی
