نویسنده
چکیده
از مسائلی که اذهان محققین و غیرمحققین را به خود مشغول کرده است، مسئلۀ تقدم یا عدم تقدم مصادیق حقاللّه بر حقالناس در فرض تزاحم است. از دیرباز ارتکازی در نزد متشرعه شکل گرفته است که حقالناس اهمیت فراوانی نسبت به حقاللّه دارد و باید توجه خاصی به آن شود؛ ازاینرو نوشتار حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که کدامیک از این دو حق، بر دیگری در فرض تزاحم تقدم دارد؟ برای رسیدن به پاسخ، کتاب حج، منبع خوبی است که ما را در پاسخ به این پرسش راهنمایی کند؛ چراکه در این کتاب به پاسخ این پرسش مفصلاً پرداخته شده است. برآیند نوشتار حاضر ـ پس از بررسی ادلۀ روایی و غیرروایی ـ این است که هیچکدام از این دو حق، بهطور کلی بر دیگری مقدم نبوده و اقوی بودن ملاک یکی از این دو حق بر دیگری، بهطور کلی احراز نمیشود. ازاینرو اگر در روایتی یا دلیلی تقدم فهمیده شود، این تقدّم برای همان مورد است و باید تقدم را موردی و بهصورت موجبۀ جزئیه تلقی کرد.
واژگان کلیدی
